‘Kunst die binnenkomt’: een tentoonstelling over privéschenkingen

Hoe belangrijk zijn schenkingen voor een museum?
Marjan Debaene, hoofdconservator Oude kunst: “Extreem belangrijk. De basiscollectie van heel veel musea bestaat eruit. Bij ons ook. M zou er compleet anders uitzien als wij eind 19e, begin 20e eeuw niet een paar grote schenkingen hadden ontvangen. Er komen altijd wel schenkingen binnen, maar meestal zijn dat individuele werken, of een paar bij elkaar horende objecten. Maar in die jaren hebben grote verzamelaars ons hun hele collectie cadeau gedaan, honderden en honderden stukken.”

Anne Liefsoens, medewerker collecties en bibliotheek: “Ik ben mijn masterthesis aan het schrijven over dat onderwerp. Die schenkingen pasten echt wel in de tijdsgeest van toen. De staat België bestond nog niet zo lang, en veel kunst- en erfgoedliefhebbers, vooral leden van de burgerij, wilden meebouwen aan de identiteit van het land en van hun streek. Dat kon bijvoorbeeld door lokale kunst en objecten te verzamelen. En als het je echt menens was, die collectie aan het plaatselijke museum te schenken. Zo kon iedereen van die werken genieten, én proeven van die identiteit. Dat zie je niet alleen in Leuven, maar ook in Antwerpen, Brussel, Luik…”

Waarom wijdt M net nu een tentoonstelling aan privéschenkingen?
Marjan: “We hebben in 2023 twee grote bruikleenovereenkomsten afgesloten voor volledige privécollecties. Dat is uniek voor ons, en het is zeker ook niet gangbaar in de museumwereld. Wij hebben het geluk gehad dat die families ons benaderd hebben, en dat het klikte. De eigenaars krijgen de zekerheid dat hun collectie volgens de regels van de kunst bewaard en onderzocht wordt, en wij kunnen de collectie zinvol verrijken binnen de criteria van ons aanwinstenbeleid. Bovendien kunnen we die werken tonen aan ons publiek  – er tentoonstellingen mee opzetten die eerder misschien niet in onze mogelijkheden lagen. Want kunstwerken dienen natuurlijk om gezien te worden.”

Anne: “Die bruiklenen hebben ons aan het denken gezet. Als we nu eens een tentoonstelling maken over onze relatie met privé-verzamelaars? Dan kunnen we dieper ingaan op de motieven waarom mensen verzamelen én schenken. Maar we kunnen ook al die mooie werken tonen aan ons publiek.”

Marjan: “We tonen natuurlijk al bruiklenen uit privécollecties in de ‘Collectie van M’ – denk maar aan het portret van Marguerite van Lorraine van Anthony van Dyck, of aan de werken van Albrecht Bouts. Maar dit is echt de eerste keer dat ze het uitgangspunt voor een expo vormen en je er zoveel bij elkaar kan zien. Zoals ze verzameld zijn, als het ware. Daardoor kunnen we focussen op de verzamelingen en het verhaal erachter. Want we merken altijd weer: er zit veel emotie in die collecties. Niet alleen in de werken zelf, maar in wat ze betekend hebben voor de eigenaars – al die liefde die ze erin hebben gestopt. Vandaar ook de titel ‘Kunst die binnenkomt’. Die heeft een letterlijke laag – de werken komen het museum binnen – maar ook een figuurlijke: ze raken mensen. De verzamelaars in de eerste plaats, want anders hadden ze die werken nooit gekocht en hun leven lang bijgehouden. Maar hopelijk ook de bezoekers.”