De Sint-Pieterskerk: sporen van 1000 jaar geschiedenis

Zoek de draak!

De Sint-Pieterskerk is een gebouw met een lange en bewogen geschiedenis. In de kerk zelf, maar ook in de collectie van M, zie je daar nog heel wat sporen van terug.

Het verhaal begint rond het jaar 1000, vertelt Marjan Debaene, hoofdconservator oude kunst.
"Toen werd hier een kerk in romaanse stijl gebouwd. Alleen het koor is daarvan bewaard gebleven – da’s nu de crypte, want het straatniveau lag toen een stuk lager. Daar bevond zich ook het graf van hertog Hendrik I, dat nu in een zijkapel staat."

"Kort na 1400 startte de bouw van de gotische kerk. De romaanse delen werden stap voor stap vervangen, te beginnen bij het oostkoor. Dat duurde zowat een eeuw, best snel voor die tijd. Daardoor is de kerk opvallend homogeen van stijl."

"Rond 1500 ontbrak alleen de westbouw nog. Joost Massys tekende drie gigantische torens, maar tijdens de bouw zakten die weg in de drassige bodem. Ze zijn er dan maar mee gestopt: wat er nu staat, is alleen de basis van de torens. Maar in de kerk tonen we een 16e-eeuwse maquette van hoe het eruit had moeten zien."

Gravure van het westelijk tochtportaal van de Sint-Pieterskerk in Leuven, A. Rentmeesters, 1891, Collectie M Leuven, foto: M Leuven

Nieuwe mode

"Wie de voorbije maanden in M is geweest, zal gemerkt hebben dat de opstelling veranderd is. Het eerste schilderij dat je nu ziet als je binnenkomt, is een interieur van de Sint-Pieterskerk uit 1667. Twee van de daarop afgebeelde werken worden de komende jaren óók getoond in M: een triniteit uit het atelier van Rogier van der Weyden, en een beeld van Sint-Christoffel."

“Begin 18e eeuw hebben ze het kerkinterieur aangepast aan de nieuwe, meer barokke mode. Veel van de werken op dat schilderij uit 1667 moesten wijken. Zelfs ‘Het Laatste Avondmaal’ van Bouts."

"In 1798, tijdens de Franse bezetting, zijn de kerkschatten openbaar verkocht op de Lange Trappen, voor het westportaal. Een deel van de koorbanken is zo naar Engeland verhuisd. 17 misericordes of zittertjes bevinden zich nu in het Victoria & Albert Museum in Londen."

"In de 20e eeuw werd de kerk twee keer getroffen door oorlogsgeweld. In 1914 probeerden Duitse troepen het gebouw in brand te steken. De houten renaissanceportalen in de westbouw gingen verloren. En in 1944 werd het orgel, ook al uit de renaissance, vernield bij een geallieerd bombardement."

Links: Triomfkruisensemble, Jan II Borman, ca. 1490, Collectie M Leuven Sint-Pieterskerk | Rechts: Maquette voor de westtorens van de Sint-Pieterskerk, Joost Massys en Jan Beyaert, ca.1524-1530, Collectie M Leuven | Sint-Pieterskerk | Bron: artinflanders.be, foto: Dominique Provost

De mooiste draak

"De kerk heeft dus een bewogen geschiedenis achter de rug. Veel is vernield, verkocht of verdwenen. Momenteel doe ik onderzoek naar een laatmiddeleeuws retabel dat vermoedelijk op het hoofdaltaar stond, en waarvan maar enkele fragmenten bewaard zijn. Die zijn in de 19e eeuw verkocht aan de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel – daar kan je ze nog bekijken."

"De collectie van M bevat zowat 250 werken en objecten uit de Sint-Pieterskerk. Het meeste is nog in de kerk zelf, maar een 40-tal stukken bewaren we in M. Zoals twee vleugels van een retabel van Jan Rombouts. Als je in M komt, kijk dan zeker eens naar de achterkant: daar heeft Rombouts de mooiste draak van de hele 16e eeuw geschilderd. Toch als je het mij vraagt (lacht)."