Jan Vandenplas deelt, zowat halverwege een leven met kunst, zijn beeldend universum voor het eerst met het grote publiek in een solotentoonstelling in de exporuimte Tweebronnen in Leuven.
De tentoonstelling bevat een aantal tekeningen. Ze tonen het werk van Jan in zijn meest pure, directe vorm en zijn ook de vroegste werken hier aanwezig. Wat opvalt is de sterke compositie, de geometrisch-organisch ogende structuur die het hele blad vult. Wat hij ook tekent, Jan weet steeds een boeiende en krachtige spanning op te bouwen, met een ritmisch patroon van potloodstreepjes in een waaier van grijstinten. Het geeft de tekeningen een zindering, een ingehouden swing die doet denken aan jazz. Elk papier wordt bij Jan een ruimte waarin iets gebeurt, een bijna filmische scène. De sfeer is geladen, dreigend en helder, beheerst tegelijk.
Hoewel hij vertrekt van een concreet, fotografisch motief of een combinatie van beelden, neemt het figuratieve beeld nooit de overhand. Het motief - what’s in a word - is een uitgangspunt voor vormelijke elementen als compositie, het spel met licht en donker en de typerende tekenstijl. Daar gaat de zeggingskracht van de tekeningen van uit. Opzettelijk aangebrachte vervormingen en vreemde elementen versterken dit nog.
Ik kijk naar de wereld, neem een stuk ervan, interpreteer het, voeg hieraan toe, filter uit, reduceer, verander. Ik voeg kleuren, vormen, situaties ... samen die niet noodzakelijk bij elkaar passen. Ik stapel ze op en haal stukken weer weg. Uit onvrede en om het werk diepte te geven. Ik wil tot iets nieuws en vreemds komen. Het werken met lagen geeft me de vrijheid om telkens nieuwe dingen te proberen en te falen.
Jan Vandenplas
In 2013 begint Jan Vandenplas te schilderen. Al snel consequent met olieverf op hout. Meestal in kleine formaten van zo’n 20 op 30 centimeter. De geladen, filmische sfeer is bij aanvang sterk en letterlijk aanwezig. De geschilderde paneeltjes lijken scènes, fragmenten van een verhaal. Met zijn subtiele, wat onnatuurlijke kleurenpalet, met pastels en zwarte contrasten, creëert hij een sfeer die dreigend is maar ook helder, fel zonlicht suggereert. Alsof hij het licht van Minnesota, waar hij een deel van zijn jeugd doorbracht, oproept in een schilderkunstig gebaar. Alsof hij een eigen ideëel-realistische wereld schept als een spel van vage en soms scherpe herinneringen aan een verloren paradijs. Een gesublimeerde fantasie, die de beeldcultuur van de jaren 80 oproept.
De directe herkenbaarheid van het beeld, het beheerste karakter, wordt, zoals bij de tekeningen, steeds meer doorbroken. De beelden zijn eigenlijk toevallig gekozen en niet meer dan een startpunt. Door van kleine beeldfragmenten te vertrekken en vooral door het werken in lagen zien we steeds meer abstractie in de vorm. Maar er is meer. De taal van de verf gaat steeds sterker spreken, vanuit soms pasteus-smeuïge, soms net heel schrale gebaren. In het vorderen van lagen nemen ook toeval en pure intuïtie toe. Dit poëtisch en fragiel spel van fijnzinnig opgebouwde lagen maakt deze werken tot fascinerende pareltjes waar je naar kan blijven kijken.
Op – schijnbaar – monochrome schilderijen ontstaat als het ware een soort van huid, die het verborgene des te aantrekkelijker maakt. Interessante onderliggende kleuren, vormen en structuren ontvouwen zich geleidelijk, terwijl bij een eerste blik het oppervlak soms bedrieglijk eenvoudig oogt. En anderzijds blijft Jan herkenbare beelden schilderen. Het is alsof de realiteit zich de ene keer ‘simpelweg vertoont’ en de andere keer vervluchtigt tot een detail, een waas.
Die diversiteit zit ook in het kleurgebruik. Waar eerst vale groentinten, andere pastelkleuren en contrasterend zwart overwegen, ontvouwt zich later een steeds breder kleurenpalet, met soms opvallend felle tinten en combinaties, vooral in de basislaag. Hij schuwt geen enkele kleur. Toch blijft het palet meestal gedempt, met een voorliefde voor zachtroze en hemelsblauw. Minnesota betekent letterlijk ‘hemelkleurig water’. Toeval?
De laatste jaren zien we een aanzet bij de kunstenaar om naar grotere formaten te gaan, vaak vertrekkend van een eerdere, kleinere uitvoering. Hij werkt nu niet alleen op hout, maar ook op doek. Hier krijgt het spel van composities, kleuren en lagen een nieuwe dimensie, niet alleen letterlijk. Het is opnieuw een zoeken, een aftasten van de balans tussen beheersing van het metier, doelgerichtheid en toeval. Een boeiend vervolg van de weg.
Jan Vandenplas is van graficus en tekenaar geëvolueerd naar een pure schilder. Inspiratie puttend uit vaak lukraak gekozen beelden in een gedeelde realiteit, ontwikkelt hij een eigen fascinerende beeldtaal. De aantrekkingskracht van zijn werk ligt in een samenspel van een feilloos gevoel voor compositie, een subtiel en genuanceerd gevoel voor kleur en een gelaagd spel van onthullen en verbergen. Daaruit ontstond tot op heden een bijzonder divers maar toch herkenbaar beeldend universum. En we zijn nog maar halfweg…
Praktisch
12.10.19 - 09.11.19
Kunst in Huis, Tweebronnen (Rijschoolstraat 4, 3000 Leuven)
Een maandelijkse update van wat er in M te beleven valt?
Op de hoogte blijven van alle initiatieven, activiteiten en tentoonstellingen van M? Schrijf je hieronder in op de nieuwsbrief en dan zorgen wij op onze beurt voor jouw maandelijkse portie nieuws van M.
